Zabezpieczenie roślin przed mrozem – jesienne prace w ogrodzie

Rośliny w ogrodzie często przegrywają zimę nie z samym mrozem, lecz z jego połączeniem z zimnym, wysuszającym wiatrem, suchą glebą i ostrym słońcem albo z osłoną założoną w złym momencie. Dlatego zabezpieczenie roślin przed mrozem nie kończy się na owinięciu krzewów agrowłókniną. To kilka jesiennych prac rozłożonych na parę tygodni, z których każda ma znaczenie.

Skutki błędów widać zwykle dopiero wiosną. Brązowieją igły tui, a korzenie lawendy w donicy przemarzają. Kora jabłoni pęka, a róże pod szczelną folią porastają pleśnią. Wiele z tych szkód wynika z pośpiechu albo spóźnienia. Za wcześnie założone okrycie sprzyja zaparzaniu, a podlewanie po zamarznięciu gleby niewiele już daje. Dobrze dobrany termin, właściwe materiały i kilka prostych zabiegów pozwalają ograniczyć zimowe straty także w chłodniejszych rejonach kraju.

Zabezpieczenie roślin przed mrozem – kiedy zacząć

Pierwsze przymrozki pojawiają się zwykle we wrześniu lub październiku. To krótkie, często tylko nocne spadki temperatury poniżej zera, po których dni bywają jeszcze ciepłe. Stałe mrozy, gdy temperatura utrzymuje się na minusie przez kilka dni i gleba zaczyna zamarzać, przychodzą zazwyczaj w listopadzie lub grudniu. Większość roślin ogrodowych dobrze znosi przymrozki, a nawet ich potrzebuje, żeby zahartować się przed zimą. Dlatego zabezpieczenie roślin przed mrozem planuje się pod stałe mrozy, a nie pod pierwszy szron na trawniku.

Praktyczne sygnały do rozpoczęcia prac:

• prognoza zapowiada kilka kolejnych nocy z wyraźnym mrozem, zwykle w okolicach -5°C i niżej,
• wierzchnia warstwa gleby rano jest zmarznięta i nie odmarza w ciągu dnia,
• rośliny zrzuciły liście i zakończyły wzrost.

Zbyt wczesne okrycie szkodzi bardziej niż lekkie spóźnienie. Pod osłoną w ciepłe dni rośnie wilgotność i temperatura, przez co pędy się zaparzają, a liście i kora pleśnieją. Ciepłe, osłonięte schronienie chętnie wybierają też myszy i nornice, które zimą obgryzają korzenie i podstawy pędów.

Termin zależy też od miejsca. Na wschodzie i północnym wschodzie Polski oraz w terenach górskich mrozy przychodzą wcześniej niż na zachodzie i nad morzem. W obrębie jednej działki różnice robi położenie: zagłębienia terenu, w których zalega zimne powietrze, oraz miejsca odsłonięte na wiatr wymagają szybszej reakcji. Ogród osłonięty budynkiem, żywopłotem lub murem zwykle pozwala poczekać z okrywaniem nieco dłużej.

Jesienne przygotowanie ogrodu przed okrywaniem

Rośliny zimozielone i iglaki tracą wodę przez liście również zimą, a z zamarzniętej gleby nie mogą jej pobrać. Dlatego w suchą jesień warto je obficie podlać, zanim ziemia zamarznie. Lepiej rzadziej, ale tak, by woda dotarła głębiej, w zasięg korzeni. Dotyczy to zwłaszcza młodych nasadzeń, tui, cisów, rododendronów i bukszpanu.

Od drugiej połowy lata nie stosuje się nawozów azotowych. Pobudzają wzrost miękkich pędów, które nie zdążą zdrewnieć przed zimą i łatwo przemarzają. Jeśli rośliny potrzebują dokarmienia, sięga się po nawozy jesienne z przewagą potasu i fosforu, które wspierają drewnienie tkanek. Dawki warto dobrać według zaleceń na opakowaniu.

Ściółka działa jak kołdra dla korzeni i ogranicza głębokie przemarzanie gleby. Najlepiej rozłożyć ją po pierwszych lekkich przymrozkach, warstwą grubości około 5–10 cm:

• kora sosnowa lekko zakwasza podłoże, więc dobrze sprawdza się pod iglakami i wrzosowatymi,
• kompost przy okazji wzbogaca glebę,
• liście nadają się tylko zdrowe, najlepiej rozkładające się powoli, np. dębowe.

Jesienią nie przycina się krzewów kwitnących wiosną, takich jak forsycja czy lilak, bo zawiązały już pąki kwiatowe. Do wiosny zostawia się też hortensje ogrodowe, lawendę i róże, a także trawy ozdobne, które chronią własną nasadę. Trzeba za to zgrabić i usunąć liście z objawami chorób, np. z plamistością róż czy parchem jabłoni.

Jak zabezpieczyć przed mrozem poszczególne grupy roślin

Róże, byliny i krzewy liściaste

Róże najlepiej chronić kopczykowaniem. U podstawy krzewu usypuje się kopczyk o wysokości około 20–30 cm z ziemi przyniesionej z innego miejsca ogrodu (nie zgarnianej spod krzewu) lub z kompostu. Osłania on miejsce szczepienia i dolne pączki, z których wiosną odbiją nowe pędy, nawet jeśli górne części przemarzną. Róże pienne wymagają dodatkowo osłonięcia korony, bo szczepienie znajduje się wysoko.

Wrażliwe byliny i półkrzewy, takie jak niektóre odmiany lawendy czy szałwii, warto przykryć luźną warstwą stroiszu. Chroni on przed mrozem, a jednocześnie przepuszcza powietrze. Okrycie należy zdjąć wiosną, gdy minie ryzyko silnych mrozów.

Iglaki, rośliny zimozielone i drzewa owocowe

Zimozielonym roślinom bardziej niż mróz szkodzi susza fizjologiczna. Gdy gleba jest zamarznięta, a słońce i wiatr pobudzają liście lub igły do parowania, roślina traci wodę, której nie może uzupełnić. Brązowienie igieł widać wtedy zwykle od strony południowej i zachodniej, dlatego właśnie z tych stron warto ustawić osłonę z maty lub agrowłókniny na palikach.

Iglaki kolumnowe i krzewy o kruchych pędach, na przykład jałowce czy bukszpan, dobrze jest luźno związać spiralnie sznurkiem. Mokry śnieg nie rozchyli wtedy gałęzi i ich nie połamie. Po większych opadach warto delikatnie strząsać śnieg.

Pnie drzew owocowych bieli się preparatem wapiennym. Jasna powłoka odbija promienie słońca i ogranicza pękanie kory przy dużych wahaniach temperatury między dniem a nocą.

Rośliny w donicach i wybór materiałów okryciowych

Ochrona roślin na balkonie i tarasie

W gruncie korzenie otacza duża masa ziemi, która oddaje ciepło z głębszych warstw. W donicy bryła korzeniowa jest mała i wychładza się ze wszystkich stron, także od dołu. Dlatego rośliny, które w ogrodzie zimują bez problemu, w pojemniku często wymagają dodatkowej ochrony.

• Owiń donicę matą słomianą, kokosową lub kilkoma warstwami juty, a górną powierzchnię ziemi przykryj korą albo stroiszem.
• Postaw pojemnik na płycie styropianowej, desce lub drewnianych klockach, żeby odciąć go od zimnych płytek i betonu.
• Przesuń donice pod ścianę budynku, z dala od przeciągów, i zgrupuj je ciasno, aby osłaniały się nawzajem.

Agrowłóknina, stroisz czy słoma – co sprawdzi się najlepiej

• Agrowłóknina jest lekka i przepuszcza powietrze, dobrze więc osłania korony i iglaki. Cienka szybko się rwie, dlatego na zimę wybiera się grubszą lub nakłada kilka warstw.
• Stroisz zatrzymuje śnieg, cieniuje i chroni przed wiatrem. Sprawdza się na rabatach z bylinami i różami, choć z czasem gubi igły.
• Słoma dobrze izoluje, ale zamoknięta gnije i przyciąga gryzonie.
• Juta jest przewiewna i estetyczna, jednak izoluje słabiej niż słoma.
• Mata słomiana nadaje się do owijania donic i budowy osłon od wiatru, wystarcza zwykle na kilka sezonów.

Unikaj szczelnej folii i worków foliowych. Pod nimi gromadzi się wilgoć, a w słoneczne dni temperatura gwałtownie rośnie, co sprzyja zaparzeniu i chorobom grzybowym.

W czasie odwilży sprawdzaj wilgotność ziemi w donicach z roślinami zimozielonymi i podlewaj je, gdy podłoże jest suche, a temperatura dodatnia.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy okrywać rośliny na zimę?

Okrycie zakłada się dopiero przy stałych mrozach, które zwykle przychodzą w listopadzie lub grudniu, a nie po pierwszych przymrozkach. Dobrym sygnałem jest prognoza kilku kolejnych nocy z temperaturą w okolicach -5°C i niżej oraz gleba, która rano jest zmarznięta i nie odmarza w ciągu dnia. Zbyt wczesne okrycie sprzyja zaparzaniu pędów, pleśni i zimowaniu gryzoni. Na wschodzie kraju, w górach i w zagłębieniach terenu trzeba zwykle zacząć wcześniej.

Czy agrowłóknina chroni rośliny przed mrozem?

Tak, agrowłóknina dobrze sprawdza się jako osłona koron, iglaków i krzewów, bo jest lekka i przepuszcza powietrze, więc rośliny pod nią rzadziej się zaparzają. Cienka szybko się rwie, dlatego na zimę lepiej wybrać grubszą lub nałożyć kilka warstw. Przy zimozielonych roślinach warto rozpiąć ją na palikach od strony południowej i zachodniej, gdzie słońce i wiatr najbardziej wysuszają igły.

Czy trzeba okrywać tuje na zimę?

Tujom bardziej niż sam mróz szkodzi susza fizjologiczna, czyli utrata wody przy zamarzniętej glebie, słońcu i wietrze. Dlatego najważniejsze jest obfite podlanie ich jesienią, zanim ziemia zamarznie, oraz ściółkowanie. Młode nasadzenia i rośliny na odsłoniętych stanowiskach warto osłonić matą lub agrowłókniną na palikach od południa i zachodu. Odmiany kolumnowe dobrze jest też luźno związać sznurkiem, żeby mokry śnieg nie połamał gałęzi.

Jak zabezpieczyć rośliny w donicach przed mrozem?

W pojemniku bryła korzeniowa wychładza się ze wszystkich stron, dlatego donicę owija się matą słomianą, kokosową lub kilkoma warstwami juty, a ziemię z wierzchu przykrywa korą albo stroiszem. Pojemnik warto postawić na płycie styropianowej, desce lub drewnianych klockach, by odciąć go od zimnych płytek i betonu. Donice najlepiej przesunąć pod ścianę budynku, z dala od przeciągów, i ustawić ciasno obok siebie.

Kiedy zdjąć okrycie z roślin wiosną?

Osłony zdejmuje się, gdy minie ryzyko silnych mrozów, a temperatura przestaje regularnie spadać wyraźnie poniżej zera. Zbyt długo pozostawione okrycie w ciepłe dni sprzyja zaparzaniu i pleśnieniu pędów. Bezpieczniej robić to stopniowo, najlepiej w pochmurny dzień, by rośliny zimozielone nie zostały nagle wystawione na ostre słońce. Kopczyki przy różach rozgarnia się, gdy ziemia rozmarznie.